Hervormde gemeente
Stad aan 't Haringvliet
TOP
Kerk
Historie
Katholiek
In 1534 werd op Stad op initiatief van ambachtsheer Andries van Bronckhorst een laat-gotische kerk gebouwd. Met de bouw van dit gebouw, waarin priesters uit Middelharnis aanvankelijk de mis bedienen, begint de kerkgeschiedenis van het dorp.


Protestants
Na 1575 werden ook in Stad de gevolgen van de Reformatie zichtbaar. Tegen het eind zestiende eeuw werd het kerkgebouw ingericht voor protestantse erediensten. In de beginperiode behoorden de protestanten op Stad tot de kerk van Nieuwe-Tonge. In augustus 1593 kwam aan deze situatie een eind door de bevestiging van Philippus Lowijck als predikant van de gemeente te Stad. In 1601 legde de eerste predikant van Stad het ambt neer, hij overleed in 1604.

 






Godsdiensttwisten
Ook Stad ondervond de gevolgen van de godsdiensttwisten aan het begin van de zeventiende eeuw. In 1614 werd ds. J.J. de Vries bevestigd. Hij bleek een aanhanger van de Leidse hoogleraar Arminius en verwierp de calvinistische leer van de uitverkiezing. In een reactie op zijn remonstrantse gezindheid zochten kerkgangers uit Stad hun heil in Den Bommel. Het conflict kwam in 1619 tot een eind toen de omstreden predikant samen met andere remonstrantse voorgangers op last van de synode van Dordrecht werd afgezet.

De oude dorpskerk brandt af en wordt weer opgebouwd
De tweede helft van de zeventiende eeuw en de achttiende eeuw verlopen voor de Gereformeerde gelovigen te Stad zonder noemenswaardige bijzonderheden. De negentiende eeuw laat wel enkele bijzondere dingen zien. Van dominee P.G. Jongbloed, hij werd bevestigd in 1828, ontving de gemeente bij diens afscheid in 1845 een kanselbijbel. De schoonvader van opvolger van dominee Jongbloed deed de gemeente een orgel cadeau. In 1898 werd de kerk door brand verwoest. Met het interieur ging ook het orgel verloren. Alleen de kanselbijbel werd gered en ligt nog altijd op de kansel. In 1899 werd het gebouw herbouwd. De dakruiter die de oude kerk tooide keerde niet terug. In plaats daarvan werd gekozen voor een toren aan de westkant van de kerk. Al tijdens de eerste dienst raakte het kerkgebouw door het luiden van de klok beschadigd. Na eindeloze discussies in de gemeenteraad werd in 1923 de huidige toren door de burgerlijke gemeente gebouwd.








Doopvont
Een jaar voor de verwoestende brand werd kandidaat J. Polhuijs te Stad bevestigd. Hij heeft de gemeente gediend tot aan zijn emeritaat in 1939, zodat hij met 42 jaar de langst dienende predikant is. Bij zijn ambtsjubileum in 1937 schonk hij een zilveren doopvont aan de gemeente. Na ds. Polhuijs nam kandidaat J. Vink in 1939 het beroep aan. Deze predikant liet, in tegenstelling tot zijn voorganger, geen gezangen meer zingen. Vanaf zijn bevestiging wordt de gemeente gerekend tot de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde kerk.









2007 Dakrenovatie
In 2007 werd het dak en de muren van de kerk gerenoveerd. Er werden o.a. uilenkasten aangebracht.
Ook de toren werd opgeknapt. Zelfs de haan uit 1775 kreeg een opknapbeurt.


In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het kerkgebouw van de Nederlandse Hervormde kerk aan de Nieuwstraat ingrijpend gerenoveerd. Het interieur werd gemoderniseerd en in de gemetselde traceringen werden vensters aangebracht. Eind jaren tachtig werd de consistorie aan de westkant van de kerk opnieuw opgebouwd. Daarbij werden vondsten gedaan die wijzen op de aanwezigheid van een kerkhof direct rondom de kerk. Anno heden is het kerkgebouw een sober ingerichte protestantse kerk. Kenmerkend zijn de hoge ramen en het fraaie orgelfront.

Van één naar drie kerken
Vanaf 1834 scheiden door heel Nederland diverse groepen zich af van de Nederlandse Hervormde Kerk. Ook in Stad is deze ontwikkeling te zien en op 2 maart 1854 houden de Stadse afgescheidenen voor het eerst een eigen dienst. Ze hebben dan nog geen kerkgebouw en beleggen daarom hun diensten in boerderij ‘Oude Jonker’ aan de Voorstraat. Tot de Stadse groep afgescheidenen behoren niet alleen Stadtenaren, maar ook mensen uit omliggende dorpen.